Jerzy Barszczewski

"Kształtowanie się obiegu składników nawozowych
w produkcyjnym gospodarstwie mlecznym
w warunkach dochodzenia do zrównoawżonego systemu gospodarowania"

Streszczenie

Produkcja rolnicza wymaga dostarczenia wielu składników, zarówno w formie nawozów jak i pasz. Zaledwie część wprowadzonego do gospodarstwa azotu, fosforu i potasu jest wykorzystywana w produkcji roślinnej i zwierzęcej, reszta ulega rozproszeniu. Wiele gospodarstw konwencjonalnych, mających największy udział w produkcji mleka, poszukuje bardziej zrównoważonych sposobów gospodarowania, uwzględniających zarówno wymogi środowiska jak i efektywność gospodarowania.

Celem badań było opracowanie naukowych podstaw zrównoważonego gospodarowania azotem, fosforem i potasem. Hipoteza badawcza zakładała, że jest możliwe zmniejszanie nadmiarów tych składników przy równoczesnym wzroście produkcji. Badania dotyczyły trzynastoletniego okresu. W pierwszym etapie oceniano stan gospodarowania azotem, fosforem i potasem, stosując metodę bilansu składników nawozowych u wrót zagrody. Ich wyniki były wykorzystywane w podejmowaniu decyzji o zmianach w sposobach gospodarowania. W drugim etapie stopniowo wprowadzono zaplanowane zmiany. Bilans składników (po corocznej analizie efektów w roku poprzednim) była podstawą podejmowania decyzji o zmianach wprowadzanych w następnym roku, w zakresie nawożenia, struktury zasiewów, sposobów zbioru i konserwacji i przygotowania pasz oraz żywienia zwierząt. W tym etapie, wykorzystując duże zasoby obornika w nawożeniu gruntów ornych oraz łąk, znacznie zmniejszono nawożenie nawozami mineralnymi, jednocześnie zwiększając udział kukurydzy i lucerny w strukturze zasiewów. W ramach zbioru i konserwacji pasz systematycznie zwiększano udział sianokiszonek, jednocześnie poprawiając ich jakość. Zmiany w przygotowaniu pasz i żywieniu zwierząt polegały głównie na wprowadzeniu tzw. Partially Mixed Ration w systemie żywienia oraz ulepszonym zbilansowaniu dawek.

Efekty wprowadzanych zmian oceniano na podstawie wielkości produkcji roślinnej i zwierzęcej oraz bilansu składników nawozowych na poziomie pola i produkcji zwierzęcej. Ponadto oceniano zagrożenia środowiskowe na terenie gospodarstwa, powodowane rozpraszaniem składników nawozowych w pobliżu okólnika, w miejscu składowania obornika, na drogach dopędowych, w miejscach wodopojów na pastwisku oraz w wyniku zmiany sposobu użytkowania gruntów.

Wieloletnie badania przekształceń gospodarstwa rolnego o mlecznym kierunku produkcji, od niedostatecznie wykorzystującego zasoby nawozów naturalnych do gospodarstwa zarządzającego składnikami nawozowymi w sposób zrównoważony, wykazały, że jest to proces długofalowy, lecz możliwy do przeprowadzenia, wymagający działań kompleksowych, nie tylko w zakresie nawożenia, ale również w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej oraz ograniczenia rozpraszania składników nawozowych.